गडचिरोली : नवरात्र म्हणजे केवळ देवीची आराधना नव्हे, तर समाजाच्या परिवर्तनासाठी आयुष्य वेचणाऱ्या महानायिकांच्या विचारांना उजाळा देण्याची संधीही आहे. अंधश्रद्धा, अनिष्ट रूढी आणि कालबाह्य विचारांना छेद देत विवेक, समता, स्वातंत्र्य, बंधुता आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोनाची मूल्ये समाजात रुजविण्याच्या उद्देशाने गडचिरोलीत आयोजित ‘महान लोकनायिकांचा वैचारिक जागर नवरात्र महोत्सवा’ला उत्साहात सुरुवात झाली आहे. सलग चौथ्या वर्षी आयोजित या महोत्सवातून नऊ दिवस नऊ महानायिकांच्या जीवनकार्याचा, संघर्षाचा आणि परिवर्तनवादी विचारांचा जागर केला जाणार आहे.
महानायिकांच्या प्रतिमांचे पूजन करण्यापुरते न थांबता त्यांचे विचार प्रत्यक्ष समाजजीवनात रुजवावेत, हा या उपक्रमामागील मूलभूत संदेश आहे. शिक्षण, स्त्रीमुक्ती, स्त्री-पुरुष समानता, सामाजिक न्याय आणि मानवी मूल्यांसाठी संघर्ष करणाऱ्या महानायिकांचे योगदान नव्या पिढीपर्यंत पोहोचावे, तसेच त्यांच्या विचारांतून समाजाला परिवर्तनाची नवी दिशा मिळावी, या हेतूने सामाजिक कार्यकर्ते देवेंद्र सोनपिपरे यांनी या अभिनव उपक्रमाची संकल्पना मांडली.
पूजेपलीकडे जाऊन विचारांचा स्वीकार!
समाजात आजही विविध अनिष्ट प्रथा, अंधश्रद्धा आणि विषमतेचे आव्हान कायम आहे. अशा परिस्थितीत महापुरुष आणि महानायिकांच्या विचारांचा केवळ गौरव न करता ते आचरणात आणणे गरजेचे आहे. हाच विचार केंद्रस्थानी ठेवून या महोत्सवाची आखणी करण्यात आली आहे. नवरात्रीच्या नऊ दिवसांत नऊ महानायिकांचे कार्य, त्यांचा संघर्ष आणि समाजाला त्यांनी दिलेला वैचारिक वारसा नागरिकांसमोर मांडला जाणार आहे. या माध्यमातून महिलांचे योगदान अधोरेखित करण्यासोबतच तरुणांमध्ये चिकित्सक विचार, संविधानिक मूल्ये आणि सामाजिक परिवर्तनाची जाणीव निर्माण करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
छोट्या उपक्रमाचे परिवर्तनाच्या चळवळीत रूपांतर
सुरुवातीला छोट्याशा जागेत सुरू झालेल्या या उपक्रमाला नागरिकांचा प्रतिसाद मिळत गेला. धर्मानंद मेश्राम यांनी आपल्या घराचा वरचा मजला संविधान सभागृहासाठी उपलब्ध करून दिल्याने या वैचारिक चळवळीला हक्काची जागा मिळाली. त्यांच्या सहकार्यामुळे उपक्रमाचा विस्तार होण्यास मदत झाली.
आज या उपक्रमाची प्रेरणा गडचिरोली शहराच्या सीमा ओलांडून महाराष्ट्रातील सहा जिल्हे आणि १३ तालुक्यांपर्यंत पोहोचली आहे. गडचिरोली शहरातील विविध भागांतही या उपक्रमाचा विस्तार झाला आहे. विविध भागांतील नागरिक, सामाजिक कार्यकर्ते आणि अभ्यासक येथे येऊन महोत्सवाची संकल्पना व आयोजनपद्धती समजून घेतात आणि आपल्या परिसरातही अशा वैचारिक उपक्रमांची सुरुवात करण्यासाठी पुढाकार घेतात. त्यामुळे गडचिरोलीतून सुरू झालेला हा प्रयोग आता व्यापक प्रबोधन चळवळीचे स्वरूप धारण करत आहे.
नवरात्रातून समतेचा आणि विवेकाचा संदेश
नवरात्राच्या पारंपरिक उत्सवाला वैचारिक प्रबोधनाची जोड देणारा हा महोत्सव ११ ऑक्टोबरपासून पुढील नऊ दिवस बळीराजा पॅलेस येथील संविधान सभागृह, चामोर्शी रोड, गडचिरोली येथे आयोजित करण्यात आला आहे. नागरिक, विद्यार्थी, युवक-युवती, महिला, शिक्षक आणि सामाजिक कार्यकर्त्यांनी मोठ्या संख्येने सहभागी होऊन महानायिकांचे विचार जाणून घ्यावेत, असे आवाहन आयोजकांनी केले आहे.
नवरात्राचा उत्सव केवळ परंपरेपुरता मर्यादित न राहता तो विचार, प्रबोधन आणि सामाजिक परिवर्तनाचे माध्यम बनावा, हा या महोत्सवाचा संदेश आहे. महानायिकांचा इतिहास जाणून घेणे, त्यांच्या संघर्षातून प्रेरणा घेणे आणि त्यांच्या विचारांनुसार समताधिष्ठित समाज घडविण्यासाठी प्रयत्न करणे, हीच त्यांना वाहिलेली खरी आदरांजली ठरू शकते.
ह्नया नवरात्र उत्सवाची सुरुवात करणारे महान नायक यांना नमो बुद्धाय जयभीम, अशाप्रकारचे नवरात्र उत्सव सुरू करण्याची गरज आहे यांतुन महिला सक्षमीकरण, शिक्षण, यांत वाढ होणार आहे अंगात देवी आणणे हा अंधश्रद्धेचा भाग आहे याचे निर्मुलनासाठी असे उत्सव महत्त्वाचे ठरणार आहेत असे उत्सव प्रत्येक जिल्ह्यात, तालुक्यातील गावा गावात घेण्यात यावे व स्त्री शिक्षण समोर जाऊन अंधश्रद्धा निर्मुलन होणार ऐतिहासिक महान नायिका यांचे विचार आत्मसात होतील -प्रकाश लोखंडे, तालुका तुमसर जिल्हा भंडारा 7887781984